سڕینەوەی بودجەی لاواز لە عێراق: لە سەرچاوە زۆرەکانەوە بۆ کەمبوونەوەی توانای دارایی (20202026)
بەردەوامبوونی دارایی لە چەند دەیەی ڕابردوودا بووە یەکێک لە کێشە سەرەکییەکانی ئەدەبیاتی ئابووری، بەتایبەتی لەو ئابوورییانەی کە زۆر لە سەرچاوە سروشتییەکان دەبنە مایەی دابینکردنی بودجەی گشتی.
بەردەوامبوونی دارایی لە دەیەکانی ڕابردوودا بووە یەکێک لە کێشە بەرچاوەکانی ئەدەبیاتی ئابووری، بەتایبەت لە ئابوورییەکاندا کە زۆر لە سەرچاوە سروشتییەکان دەبنە مایەی فنانسی بودجەی گشتی. داهاتی ئاوایی حکومەتەکان توانایەکی بەرفراوان دەدات بۆ فراوانکردنی خەرجی و دواخستنی چاکسازییە داراییەکان، بەڵام ئەم توانایەیە بە بەردەوامی پەیوەست بە ھاتنی سەرچاوەی ئاوایی دەمێنێتەوە، ئەمەش وادەکات لەژێر باری ئاڵۆزییەکانی بازاڕەکانی جیهان و گۆڕانە جیۆسیاسییەکان بێت.
له و چوارچێوه یه دا یانوش کورنه ی چەمکی (Soft Budget Constraint) ی پێشکه ش کرد بۆ لێکدانەوەی هەڵسوکەوتی یەکێتیی ئابووری که به ته واوی ئه نجامی بڕیاره داراییه کانیان به خۆناگرێت، به هۆی چاوه ڕوانیکردنی وه رگرتنی پشتیوانی یان رزگارکردن له ڕووبه ڕووبوونه وه ی که سێتی. هه رچه نده چەمکەکە بۆ شیکردنه وه ی دامه زراوه کانی ئابووری سوسیالیستی هاتۆته ئاراوه ، دواتر به کارهێنانی بۆ حکومه ت و ئابوورییه کانی ده ره وه ی که به سه ر سه رچاوه ی تایبه ت دابین ده که ن که بتوانن به رده وام ئه رجه سته گشتییه کان دابین بکه ن.
ئابووری عێراقی مۆدێلێکی گونجاوە بۆ شیکردنەوەی ئەم دیاردەیە، داهاتی نەوت بۆ گرێبەستەکانی سەرچاوەی سەرەکیی دارایی بودجەی گشتی پێکهێناوە، لەکاتێکدا داهاتی غەیر نەوت سنووردار ماوەتەوە. زیادبوونی نەوت لە ساڵانی (20212023) دا ڕێگە بە فراوانکردنی خەرجیی گشتی، بەتایبەتی خەرجیی ئۆپەراسیۆن، بەهێزکردنی یەدەگی بیانی و خاوێنیی سەرمایە بیانی داوە، ئەمەش رێگەیەکی بەرفراوان بۆ حکومەت دابینکردووە بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە دابینکردنی بەڵگەنامەکان.
بەڵام پێشکەوتنەکان لە ساڵی 2024ەوە ئاماژە بە گۆڕانکارییەکی وردە وردە لەم ژینگەدا دەکەن، کە داهاتی نەوت لە بەراورد بە ساڵانی لوتکەدا دابەزیوە، یەدەگی دەرەکی و خاوێنی سەرمایە دەرەکییەکان دابەزیوە، لەکاتێکدا پابەندییەکانی حکومەت لە ئاستێکی بەرزدا بەردەوام بوون. ئەمەش پرسیار دەکات لەسەر سروشتی گۆڕانکاریی دارایی گشتی عێراق، نەک تەنها لەسەر ئاستی ئاماژەکانی دارایی تاک.
ئه م توێژینه وه سه باره ت به گواستنه وه ی عێراق بۆ سنووردارکردنی بودجه یه کی سه خت (Hard Budget Constraint) نییه ، چونكه به ڵگه ی به كاربه ده ست ئه م ئه نجامه پاڵپشتی ناكات، به ڵكو ئه و تێگه یشه ی تێكچوونی بودجه ی لاواز پێشكه ش ده كات، به وه ی قۆناغێكی گواستنه وه یه كه توانای سه رچاوه هه رێمیه كان بۆ دابینكردنی مه به ستییه كانی حكومه ت له كاتێكدا كه م ده بێت له كاتێكدا كه له ساڵانی زۆره وه بووه ، به ڵام ئه مه به مانای له ده ستدانی ده وڵه ت بۆ ئه نجامدانی مه به ستییه كانی ده كات.
بۆ بەردەوامبوون لە خوێندنەوە تکایە کلیک لە بەستەری خوارەوە بکە: