کەرکووک - جیهان و ڕێگای گەشەپ

ئاژاوە و ئاڵۆزییەکانی گەرمی هورمز و کاریگەرییەکانی لەسەر هاتووچۆی وزە و بازرگانی وڵاتانی ناوچەکە پاڵپشتی دەکەن بۆ گەڕان بەدوای ڕێگایەکی جێگرەوە بۆ ڕێگا کۆنەکان، لەکاتێکدا عێراق خۆی لە بەردەم دەرفەتێکدا دەبینێت بۆ دووبارە دامەزراندنی شوێنی جوگرافی و پڕۆژەکانی گواستنەوە و وزە و بەهێزکردنی بوونی ئابووری و ستراتیژی لە ناوچەکەدا.

پرۆفیسۆری ئابووری نێودەوڵەتی نوار سەعدی، لە لێدوانێکیدا بۆ (مد) دەڵێت، پێشهاتەکانی ئێستا سنوورەکانی بەرەنگاربوونەوەی نێوان ئەمریکا و ئێران یان تێکدانی گەشت و گوزار لە گەرووی هورمز تێپەڕاندووە، بە پێی ئەوەی بەشێکی گرنگیان پەیوەندی بە ململانێی ئابووری جیهانی و هەوڵدانە لاوازکردنی هێزی پیشەسازی چین هەیە کە پشت دەبەستێت بە ڕەوتی وزە و ماددە سەرەتاییەکان لە ڕێگەی دەریاکانەوە.

سەعدی پێی وایە ناوچەکە بەرەو قۆناغێکی دووبارە پێکھێنانی جوگرافیای ئابووری و ستراتیژی دەڕوات، ئاماژەی بەوەشکردووە کە گرنگی تەنگەکەی هورمز بۆ هاتووچۆی وزە لەوانەیە نەگەڕێتەوە بۆ پێشووی خۆی تەنانەت ئەگەر شەڕ کۆتایی پێبێت و گەشتکردن بگەڕێتەوە بۆ سروشتی خۆی.

دەشڵێت یەکێک لە خاڵە سەرەکییەکانی خنکانەوەی بازرگانیی وزەی جیهانی تووشی ئاڵۆزییەکی گەورەیە کە وایکردووە وڵاتان و کۆمپانیاکان هەڵسەنگاندنەوەی هەژمارەکانیان بکەن و دەستبکەن بە دروستکردنی جێگرەوە و رێگاکانی نوێ پێش کۆتایی هاتنی قەیرانەکانی ئێستا.

ئاماژەی بەوەشکردووە کە پێشهاتەکانی ئێستا، بە پێی ئەو هەڵسەنگاندنە، سەرەتای پێکهێنانی ڕێکارێکی نوێی ناوچەیی نیشان دەدات، بە ئاماژە بە ئیمزاکردنی ڕێکارێکی بەرگری هاوبەش لەلایەن سعودیە، تورکیا و پاکستان، بە پێی ئەوەی هەنگاوەکە، دەرخستنی ڕێکارێکی نوێی ئەمنی لە ناوچەکەدا نیشان دەدات.

سەبارەت بە عێراق، سەعدی ئاماژە بە درێژکردنەوەی بەغدا و ئەنقەرە دەکات بۆ ڕێککەوتنی کارپێکردنی هێڵی بۆری عێراق - تورکیا، لەگەڵ هەڵوێستێک بۆ دووبارە چالاککردنەوەی هەناردەکردنی نەوت لە دەروازەی جیهان.